Yapay Zekâ Kamerayla İSG İzleme: Ne Yapar, Neyi Yapamaz?
Yapay zekâ kamerayla İSG izleme, işyerindeki kameraların görüntüsünü sürekli işleyerek baret, yelek gibi KKD eksikliğini ya da yasak alana girişi anında işaretleyen sistemdir. Saha fotoğrafından tespitten farkı, uzmanın orada olmadığı saatleri de izlemesidir. Bunun bedeli altyapı maliyeti ve çalışan görüntüsünün sürekli işlenmesidir.
Bu sayfada
Kamera ile sürekli izleme nasıl çalışır?
Kameradan gelen görüntü kare kare işlenir; model her karede kişileri, KKD'yi ya da tanımlı alanları arar ve kurala uymayan durumda alarm üretir. Kurallar önceden yazılır: "bu alanda baretsiz kişi", "bu çizginin ötesinde forklift ile yaya" gibi. Sistem yalnız kendisine öğretilen durumları tanır.
Tipik bir kurulumun parçaları şunlardır:
| Parça | Ne işe yarar | Seçimde sorulacak |
|---|---|---|
| Kamera | Görüntüyü sağlar | Mevcut kameralar yeterli mi, yeni kamera mı gerekir? |
| İşleme birimi | Görüntüyü modelden geçirir | İşleme işyerinde mi, dışarıda mı yapılır? |
| Kural tanımı | Neyin alarm olacağını belirler | Kuralları kim yazar ve değiştirir? |
| Alarm kanalı | Uyarıyı kişiye ulaştırır | Alarm kime, hangi kanaldan gider? |
| Kayıt | Alarmları ve görüntü kesitlerini saklar | Ne kadar ve kim erişebilir? |
En sık izlenen durumlar baret, yelek ve gözlük gibi görünür KKD'ler, yasak alana giriş ve araç ile yaya yollarının kesişmesidir. Gürültü maruziyeti, kimyasal buhar ya da çalışanın eğitimi kameranın göremediği konulardır. Bu yüzden kamera, risk değerlendirmesindeki tehlikelerin yalnız görünür bir kısmını kapsar.
Saha fotoğrafından tespit ile farkı nedir?
Kamera sürekli ve uzmansız izler, saha fotoğrafından tespit ise uzmanın ziyaretinde ve uzmanın seçtiği karede çalışır. Biri sürekliliği, öbürü bağlamı öne çıkarır. Aynı soruya cevap vermezler.
| Ölçüt | Kamera ile sürekli izleme | Saha fotoğrafından tespit |
|---|---|---|
| Zaman | Kamera açık olduğu sürece | Uzmanın ziyareti sırasında |
| Kapsam | Kameranın gördüğü alan ve tanımlı kurallar | Uzmanın gördüğü her şey |
| Karar | Alarm kurala göre otomatik üretilir | Uzman öneriyi okur ve karar verir |
| Çıktı | Alarm kaydı ve görüntü kesiti | Rapor satırı, önlem ve DÖF |
| Kişisel veri | Çalışanlar sürekli görüntülenir | Yalnız çekilen karede; kişi kareye girmeyebilir |
| Altyapı | Kamera, işleme birimi ve ağ | Telefon |
FirstİSG kamera ile izleme yapmaz. FirstİSG'deki yapay zekâ, uzmanın sahada çektiği fotoğraftan olası uygunsuzluğu, önlemi ve mevzuat maddesini önerir; uzman öneriyi düzeltir ya da siler. Fotoğraftan öneri yaklaşımının neyi yapıp neyi yapmadığı İSG'de yapay zekâ yazısında ayrıntılı ele alınıyor.
İki yöntem birlikte de kullanılabilir. Kamera bir alanda sık tekrarlanan bir ihlali gösterir, uzman ziyarette nedenini araştırır ve tedbiri rapora yazar. Fotoğrafın rapora nasıl bağlandığı fotoğraflı rapor programı sayfasında ayrıca ele alınıyor.
KVKK ve çalışan rızası açısından ne gerekir?
Kamerayla izleme çalışanların kişisel verisini sürekli işler; bu yüzden hukuki dayanak, aydınlatma ve ölçülülük kurulumdan önce belirlenmelidir. Hangi hukuki sebebin uygun olduğu kurulumun amacına ve kapsamına göre değişir. Karar bir hukuk danışmanıyla birlikte verilmelidir.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun dört hükmü bu kararın çerçevesini çizer:
- Madde 4. Veri belirli, açık ve meşru amaçla işlenir; amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olur. Amaç için gereken süre kadar saklanır.
- Madde 5. Kişisel veri kural olarak açık rızayla işlenir. Hukuki yükümlülük ya da meşru menfaat gibi istisnalar bu maddede sayılır.
- Madde 6. Biyometrik veri özel nitelikli kişisel veridir. İşlenmesi bu maddede sayılan şartlardan birine bağlıdır ve Kurulun belirlediği yeterli önlemler alınır.
- Madde 10. Veri toplanırken çalışana amaç, hukuki sebep ve aktarım bilgisi verilir.
Madde 6, yüz tanıma kullanan sistemler için ayrıca önemlidir. Yalnız KKD'yi algılayan, kişiyi tanımlamayan bir sistem ile çalışanı yüzünden tanıyan sistem aynı yükü taşımaz. Sağlayıcıya sistemin kişi tanıyıp tanımadığını yazılı sorun.
Rıza konusunda bir ayrıntıya dikkat edin. İşveren ile çalışan arasındaki ilişkide verilen rızanın özgür iradeye dayanıp dayanmadığı tartışmaya açık olabilir. Bu yüzden hukuki sebep yalnız rızaya bırakılmadan değerlendirilmelidir.
Çalışanların görüşü de sürecin parçasıdır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 18. maddesi, yeni teknolojilerin uygulanmasında çalışanların görüşlerinin alınmasını ister. Kurulumdan önce çalışan temsilcileriyle konuşmak, sistemin amacını açıklamayı da kolaylaştırır.
Hangi işyerine uygun, hangisine değil?
Kamera izleme, tehlikenin görünür olduğu, alanın sabit ve aydınlık olduğu, kuralın tek cümleyle yazılabildiği işyerlerinde işe yarar. Tehlikenin görünmediği, alanın her gün değiştiği ya da çalışan sayısının az olduğu yerlerde getirisi düşer. Karar, işyerinin risk değerlendirmesindeki tehlikelere bakılarak verilir.
| Daha uygun | Daha az uygun |
|---|---|
| Depo ve lojistik alanlarında forklift ile yaya yolları | Her gün yeri değişen şantiye alanları |
| KKD kuralının net olduğu sabit üretim hatları | Tehlikenin kimyasal ya da gürültü kaynaklı olduğu işler |
| Girişi sınırlı tehlikeli bölgeler | Az çalışanlı, tek odalı işyerleri |
| Aynı ihlalin sık tekrarlandığı alanlar | Kamera açısının engellendiği dar ve karmaşık alanlar |
İkinci sütundaki işyerlerinde uzmanın düzenli saha ziyareti ve fotoğraflı rapor, kameradan daha fazla bilgi verir.
Kurulum ve maliyet neye göre değişir?
Maliyeti kamera sayısı, mevcut kameraların kullanılıp kullanılamayacağı, görüntünün nerede işlendiği ve izlenecek kural sayısı belirler. Bu sayfa fiyat vermez; teklifleri karşılaştırmak için kalemleri ayırmak yeterlidir. Tek bir toplam rakam, hangi kalemin neyi kapsadığını gizler.
Teklif alırken şu kalemleri ayrı ayrı isteyin:
- Donanım. Yeni kamera, işleme birimi ve ağ altyapısı.
- Kurulum. Kamera konumlarının belirlenmesi, kuralların tanımlanması ve deneme dönemi.
- Yazılım. Kamera ya da alan başına yıllık ya da aylık ücret.
- Bakım. Kamera arızası, model güncellemesi ve yeni kural ekleme.
- Veri. Görüntü kesitlerinin saklanması ve silinmesi.
Satın almadan önce tek bir alanda deneme yapın ve alarmların ne kadarının gerçek olduğunu sayın. Sık yanlış alarm veren sistem kısa sürede susturulur ve izleme kâğıtta kalır. Bir yazılım sağlayıcısından yazılı istenecek konular satın alma soruları sayfasında toplanıyor.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ kamera iş güvenliği uzmanının yerini alır mı?
Almaz. Kamera önceden tanımlanmış birkaç görsel durumu yakalar; risk değerlendirmesi, eğitim, DÖF kararı ve imza uzmanda kalır. Sistem uzmana yeni bir veri kaynağı verir, görevini devralmaz.
Mevcut güvenlik kameraları kullanılabilir mi?
Çoğu zaman kullanılabilir, ama açı, çözünürlük ve ışık tespit için yeterli olmayabilir. Hırsızlığa karşı kapıya bakan bir kamera, bir tezgâhın önündeki çalışanın eldivenini göremez. Kurulumdan önce hangi kameranın hangi kuralı izleyeceği tek tek belirlenmelidir.
KKD tespit kamerası yanlış alarm verir mi?
Verebilir. Gölge, uzak açı, benzer renkli giysi ya da kameraya sırtı dönük çalışan tespiti zorlaştırır. Pilot dönemde alarmların bir kısmını elle kontrol ederek yanlış alarm oranını kendi sahanızda ölçmek gerekir.
Kamera görüntüleri ne kadar saklanmalı?
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu verinin, ilgili mevzuatta öngörülen ya da işlendiği amaç için gerekli süre kadar saklanmasını ister. Süre amaca göre belirlenip aydınlatma metninde yazılmalıdır. Alarm üretmeyen ham görüntünün uzun süre tutulması bu ilkeyle zor bağdaşır.
FirstİSG kamera ile izleme yapıyor mu?
Hayır. FirstİSG'deki yapay zekâ, uzmanın sahada çektiği fotoğraftan olası uygunsuzluğu ve önlemi önerir. Sürekli kamera görüntüsü işlemez.
Kaynaklar
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Madde 4, 5, 6 ve 10
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Madde 18, yeni teknolojilerde çalışanların görüşü